De drinkwatervoorziening in Oost-Nederland

Deze webpagina wordt regelmatig aangevuld met updates over de drinkwatervoorziening van Oost-Nederland.

Waterbeschikbaarheid rond drinkwaterwinningen

Neerslag en temperatuur zijn goede voorspellers voor het drinkwaterverbruik. Hoge temperaturen en lange periodes van droogte leiden tot een verhoogd drinkwaterverbruik. Een grotere levering van drinkwater wordt gerealiseerd door een hogere onttrekking van (meestal) grondwater. Rondom een aantal drinkwaterwinningen in Oost-Nederland levert dit problemen op met de waterbeschikbaarheid.

Lees ook onderstaand artikel waarin we uitleggen hoe de drinkwatervoorziening van Oost-Nederland werkt. Ook vertellen we waarom en wat we doen om het verbruik te beperken en welke winningen de afgelopen jaren de maandlimiet hebben overschreden.

Iedereen een steentje bijdragen

In tijden van schaarste moeten we slim omgaan met het water dat we beschikbaar hebben. Dat geldt voor de gehele samenleving dus iedereen zal een steentje moeten bijdragen. Water, en dan met name drinkwater, is een primaire levensbehoefte. Dat betekent voor ons dat we onze bronnen altijd hard nodig zullen hebben. Maar ook anderen maken gebruik van onze natuurlijke watervoorraden, zoals de landbouw.

Voor en met de agrariërs

Daarom is er het afgelopen jaar onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om de kwetsbaarheid voor droogte te verminderen rond drinkwaterwinningen in Overijssel. Een belangrijke reden voor het onderzoek is de droogte en de effecten daarvan voor de landbouw op de hoge zandgronden. Juist binnen intrekgebieden vormen de gewasbenutting, uitspoeling van nutriënten naar het grondwater en de waterbeschikbaarheid een gecombineerd vraagstuk. In de zomers van 2018 en 2019 is met name in de hoge zandgebieden sprake geweest van extreme droogte met zulke lage waterbeschikbaarheid dat gewasgroei tot stilstand kwam met verdroogde gewassen (opbrengstderving) en verhoogde stikstof bodemoverschotten tot gevolg. De verwachting is dat als gevolg van de klimaatverandering steeds vaker sprake zal zijn van weersextremen, hetgeen in onze regio voornamelijk tot meer droogte zal leiden.

De resultaten van het onderzoek zijn opgenomen in deze rapportage en gedeeld met betrokkenen. Om zo snel mogelijk grip te krijgen op zowel aanknopingspunten als de mate waarin die effectief zijn, komt er in Overijssel een vervolg op het onderzoek. Water vasthouden en hergebruiken zijn daarin oplossingen die we op bedrijfs- en gebiedsniveau gaan verkennen. Door het implementeren van maatregelen op perceelsniveau, het opzetten van velddemonstraties in verschillende gebieden en het uitvoeren van ingrepen in het watersysteem moet de waterbeschikbaarheid verbeteren. Als vergunninghouder is Vitens verplicht om de effecten van een drinkwaterwinning op de omgeving te voorkomen of te compenseren. Vitens kan dit niet alleen en werkt daarom samen met agrariërs en LTO, provincie Overijssel, de waterschappen en gemeenten.

Als droogteschade optreedt als gevolg van de waterwinning en er geen oppervlaktewater aangevoerd kan worden vallen we terug op een vergoeding volgens een gebieds-specifieke droogteschaderegeling.

Op deze manier werkt Vitens samen met boeren en overheden aan de waterbeschikbaarheid rond onze drinkwaterwinningen. Meer weten? Kijk dan eens op:

De drinkwatervoorziening in Oost-Nederland

De primaire taak van Vitens is om vierentwintig uur per dag, zeven dagen per week betrouwbaar en betaalbaar drinkwater van hoge kwaliteit te leveren. Dit doen we voor alle particulieren en bedrijven in ons voorzieningsgebied. Vitens gebruikt grondwater als bron voor drinkwater. Grondwater is natuurlijk gezuiverd in de goed beschermde waterwingebieden waar het gewonnen wordt. De provincies verlenen Vitens de vergunningen om water te kunnen winnen en zorgen voor voldoende bronnen van goede kwaliteit. Wij stellen ons ten doel om duurzaam water te winnen, met respect voor het gehele watersysteem en in balans met de omgeving.

Vitens levert het drinkwater in ongeveer een derde van Nederland, onder meer op de hoger gelegen zandgronden van Oost-Nederland, in Twente en in de Achterhoek. De drinkwatervraag in deze regio is afhankelijk van bronnen die in dit gebied liggen. Hier zijn de grondwatervoorraden, als je het vergelijkt met andere grondwaterbronnen in het Vitens verzorgingsgebied, relatief klein en beperkt. Om toch aan de (stijgende) vraag te kunnen voldoen, moet het drinkwater uit de gehele regio en daarbuiten ‘komen’. Het leidingnet in Oost-Nederland is daarom met elkaar verbonden. De winningen kunnen daardoor elkaar aanvullen wanneer dat nodig is.

Figuur 1: hoeveelheid drinkwater in miljoenen m3 geleverd aan het leidingnet voor voorzieningsgebied Overijssel, inclusief Noordoost polder. Bron: Vitens (CWV).

De drinkwatervraag neemt spectaculair toe

De afgelopen jaren hebben wij het drinkwaterverbruik (de ‘watervraag’) structureel zien stijgen. Dit komt ten dele door economische groei en demografische veranderingen. Maar daarnaast is het in de zomerperiodes van afgelopen jaren lange tijd warm en droog geweest. Dit heeft tot een extreem hoog drinkwaterverbruik geleid.

Om toch iedereen van water te kunnen voorzien, ook op piekmomenten, overschrijdt Vitens soms noodgedwongen de maand- en jaarlimieten van de winvergunningen van de provincie. Dat vinden wij bij Vitens onwenselijk. Vitens werkt versneld aan de uitbreiding van wincapaciteit en aan het anders inrichten van de drinkwatervoorziening. Dat doen we door fors te investeren in uitbreiding van de infrastructuur.

Echter, de beschikbaarheid van onze kostbare waterbronnen is niet oneindig. En daarom roepen we iedereen op om spaarzaam om te gaan met drinkwater. Zeker in tijden van droogte en schaarste.

Vitens doet deze oproepen omdat we ons realiseren dat de gevolgen van de extreem toegenomen watervraag en het overschrijden van de winvergunningen ook nadelig kunnen zijn voor anderen in Oost-Nederland. Onze maand- en jaarlimieten voor het winnen van grondwater zijn gebaseerd op de draagkracht van het watersysteem. Het overschrijden van de limieten kan invloed hebben op andere gebruikers van het water. Denk hierbij o.a. aan de agrarische sector en de grondwaterafhankelijke natuur.

In de grafieken hieronder is per winning de hoeveelheid onttrokken grondwater in m³ per maand weergegeven over de afgelopen drie jaren. De rode lijn geeft de maandlimiet van de betreffende drinkwaterwinning weer.

Figuren 3 tot 8: hoeveelheid onttrokken grondwater in m³ per maand. Rode lijn geeft de maandlimiet in de vergunning aan. Bron: Vitens (CWV).

Om Overijssel te verzekeren van voldoende drinkwater op korte, middellange en lange termijn heeft Vitens samen met de Provincie Overijssel het waterschap Drents Overijsselse Delta en het Waterschap Vechtstromen een adaptieve strategie drinkwatervoorziening Overijssel opgesteld. Op korte termijn breiden we een aantal bestaande drinkwaterwinningen verder uit en leggen we extra transportleidingen aan. Voor de middellange termijn wordt in de strategie gekeken naar potentiële nieuwe waterwingebieden en het winnen van water uit oppervlaktewater. Tevens worden de mogelijkheden van het winnen van drinkwater uit brak water en het gebruik van gezuiverd afvalwater voor de industrie verder onderzocht.

Studie naar een slimmer watersysteem

Om drinkwater beschikbaar en betaalbaar te houden in alle gebieden, heeft Vitens het concept Panorama Waterland ontwikkeld (download het whitepaper). Het daagt uit mee te denken over fundamenteel ander grondgebruik en om daarin gezamenlijk op te trekken. Het is een denkoefening om te komen tot een integrale benadering van de inrichting van een gebied, waarin het watersysteem en de bodem leidend zijn en het gebruik daarop wordt afgestemd. In het bijzonder is er in deze studie aandacht voor de hoger gelegen zandgronden. Inmiddels is dit concept opgenomen in het Ambitiedocument voor het Nationaal Park Sallandse Heuvelrug & Twents Reggedal Nieuwe Stijl, en is daarnaast de provincie gestart met een verkenning naar de haalbaarheid en het draagvlak van dit concept op de Sallandse Heuvelrug.

Maar ook slimmer met drinkwater omgaan

Naast slimme oplossingen om gebieden watervriendelijker te maken, wordt er aandacht besteed aan waterbesparende acties. Eenvoudige maatregelen als korter of waterbesparend douchen en opvang en hergebruik van regenwater helpen om het waterverbruik terug te dringen. Vitens en andere drinkwaterbedrijven nemen hier het voortouw in met besparingsacties en investeringen in wetenschappelijke onderzoeksprogramma's. Maar het realiseren van waterbesparing kan ook op minder orthodoxe manieren: door bijvoorbeeld voor grootverbruikers onderscheid te maken tussen laagwaardig en hoogwaardig verbruik. Dat betekent dat er bijvoorbeeld voor koeling van installaties in bedrijven een ander soort water wordt geleverd, van minder hoge kwaliteit. We vinden het nog te gewoon dat we topkwaliteit drinkwater gebruiken voor zo'n beetje alle denkbare doeleinden. Dat kan anders en dat moet anders, waarbij natuurlijk de volksgezondheid voorop blijft staan.

Wat gaat er in de komende zomer gebeuren?

Het is op dit moment nog te vroeg om te weten of het voorjaar en de zomer van 2021 warm en droog worden. Op dit moment hebben we in ieder geval nog te maken met de effecten van de coronacrisis, waardoor het verbruik hoger ligt dan normaal. We wassen vaker onze handen, werken thuis en gaan in Nederland op vakantie. Het waterverbruik en daarmee ook het beroep dat wij doen op de winningen is dus erg weersafhankelijk. Het waterverbruik kan positief beïnvloed worden door bewust en spaarzaam drinkwatergebruik. En daar roepen wij iedereen samen met u, toe op.

Ook uw hulp is nodig bij waterbesparing

Hoewel Vitens de primaire taak heeft om aan de vraag naar drinkwater te voldoen, moet dat wel binnen de kaders van de verleende vergunningen. In een tijd waarin de watervraag structureel toeneemt, levert dat een spanningsveld op. Daarom maken we de klant (particulier en zakelijk) al langere tijd bewust van spaarzaam watergebruik en zetten we de winningen zo verantwoord mogelijk in. Uw omgeving wijzen op spaarzaam omgaan met drinkwater, daar kunt u ons bij helpen.

Vitens biedt een pakket aan middelen aan om via verschillende communicatiekanalen te verspreiden. Meer weten over dit pakket? Neem contact op via communicatie@vitens.nl.

Op de website www.vitens.nl/over-vitens/droogteschade is meer informatie te vinden over droogteschaderegelingen van Vitens.

De website Vitens.nl werkt het best met cookies. Hiermee verbeteren wij de website en onze service. Meer info: privacy statement