Brainport Smart District: zuiniger omgaan met water biedt juist mogelijkheden

In de Helmondse wijk Brandevoort is een groot stuk weiland voorbestemd voor de bouw van de ‘slimste wijk ter wereld’. Het zogenoemde ‘Brainport Smart District’ gebruikt de nieuwste inzichten en technieken om een duurzame en circulaire woonomgeving te creëren. Water is één van de acht programmalijnen van het project.

Veelbelovende initiatieven zoals Brainport Smart District laten zien dat zuiniger omgaan met water juist veel mogelijkheden biedt. In het kader van haar strategie 'Elke Druppel Duurzaam' zet Vitens zet ook zelf in op 'watervriendelijk bouwen'. Het drinkwaterbedrijf verkent en test slimme innovaties die zorgen voor een flinke potentiële vermindering van het drinkwaterverbruik.

Wat maakt deze circulaire wijk zo bijzonder?

Vaak blijven plannen om circulaire te bouwen bij brainstormsessies, theoretische gedachten en toekomstmuziek die langzaam uitgaat. Maar niet voor project Brainport Smart District. De samenwerkende partners zijn vastberaden hun ambities voor de ‘maatschappij van morgen’ waar te maken. Doel: een circulaire wijk met duurzame initiatieven voor onder meer voedselproductie, infrastructuur en water.

Toon Bosmans, programmamanager Water bij Brainport Smart District: “Het is uniek dat op deze schaal en in deze omvang projectontwikkelaars de ruimte krijgen om circulaire initiatieven uit te voeren. Want ideeën zijn er genoeg, alleen nu ligt er ook een groot stuk weiland waar echt gebouwd gaat worden. We zitten nu in een spannende fase, want de eerste woningen worden binnenkort opgeleverd. Maar we toetsen ook nog steeds projecten voor nog te vergeven kavels.”

Hoe toetsen jullie projecten over circulair watergebruik?

“Water vasthouden is het uitgangspunt. Dus regenwater dat op één plek valt, moet daar het liefst ook blijven. Hoe projectontwikkelaars dat willen doen, mogen ze zelf weten. Dit kan gaan om slimme ideeën met hemelwater, afwater of oppervlaktewater. Een kwaliteitsteam beoordeelt aan de hand van voorwaarden de initiatieven. Zo is een regel dat maximaal 30 procent van het water dat op een kavel valt overgeheveld mag worden naar de openbare ruimte. Een andere regel is om minimaal 40 procent minder drinkwater te verbruiken dan gemiddeld. Hiermee stimuleren we ideeën om bijvoorbeeld het toilet door te spoelen met afvalwater. Op minimaal drie programmalijnen moet een idee excelleren, daarvoor gelden strengere voorwaarden. Voor projectontwikkelaars die op water willen excelleren geldt een vermindering van minimaal 70 procent van het gemiddelde drinkwatergebruik.”

Hoe zien ‘waterbesparingswoningen’ er straks uit?

“Elke kavel met woningen heeft straks een uniek karakter. Wie in de wijk rondloopt kan dik begroeide daken zien om water in op te vangen. Binnenshuis hebben we initiatieven voor het hergebruik van huishoudelijk afvalwater, ook wel grijs water genoemd. Bijvoorbeeld water uit douches en wasmachines. Dit water zou je weer kunnen gebruiken om de wc mee door te spoelen. Ook stimuleren we om over het hergebruik van zwart water na te denken. Dit is water wat afkomstig is van het toilet. Water besparen kan ook door hemelwater te bergen in een bergruimte in het dak of in een regenton onder de woning. Daarbij blijft ook het toetsen op het juridische vlak belangrijk. Je kunt bijvoorbeeld prima afvalwater van de douche gebruiken voor de spoeling van het toilet. Maar dat mag nu alleen nog als het om je eigen douche of toilet gaat. Daar zit regelgeving nog wel in de weg.”

Hoe is het thema water meegenomen in de openbare ruimte?

“Na hevige regenval kan het water nog zichtbaar zijn. Dat breekt met de huidige norm om water meteen het riool in te laten verdwijnen. Maar het mag natuurlijk geen overlast veroorzaken. We willen zoveel mogelijk aan de natuur overlaten. Dus weinig verhard oppervlak en niet bouwen in natuurlijke laagtes. Er zal bijvoorbeeld een lage parkeernorm zijn. Ook komt er een groot centraal park met hoogteverschil, waar het water na een regenbui heen kan stromen. Zo kunnen we slim met water omgaan zonder een heel hemelwaterstelsel aan te leggen.”

Maar in een leertuin kan het ook misgaan…

“Bij een proef moet je altijd rekening houden met dat het mis kan gaan. En daar moeten de bewoners niet de dupe van worden. We hebben collectieve alternatieven verzonnen. Zo komt er een groot leidingnet, zodat er altijd voldoende drinkwater is en een riool voor afvalwater. Mocht een project mislukken, bijvoorbeeld met hergebruik van afvalwater, dan kunnen we alsnog die woningen op het basissysteem aansluiten. Dit hangt van het initiatief af. Het vergt natuurlijk ook wel enige flexibiliteit van de aankomende bewoners. Die moeten ervoor openstaan om er echt wat van te maken.”

Krijgen jullie van de gemeente en het waterschap voldoende steun?

“Om eerlijk te zijn: boven verwachting. Wat het extra leuk maakt, is dat we te maken hebben met twee waterschappen, want de waterscheiding loopt precies door de wijk. Bij beide waterschappen zit veel denkkracht en zij kunnen beide hun ambities over gebiedsontwikkeling waarmaken. We hebben een zeer betrokken team van waterpartijen, waterschappen en het drinkwaterbedrijf. Dit team voelt de urgentie om op een nieuwe manier naar water te kijken. Aan het einde van dit jaar hopen we dat de initiatiefnemers voor de eerste projecten hun aannemer kunnen bellen. Dat is ongelofelijk snel en is ook te danken aan de inzet van de samenwerkende partijen.”

Wanneer is de circulaire wijk geslaagd?

“In principe kun je alles meten. Dus hoeveel water in de wijk gaat en hoeveel drinkwater de huishoudens gebruiken. Maar we gaan straks niet met een vingertje wijzen dat sommige huishoudens te veel drinkwater hebben verbruikt. Waar ik meer geïnteresseerd in ben, is of we met Brainport Smart District een nieuwe manier van bouwen vinden om de natuurwaarde en biodiversiteit te vergroten en grondwaterdaling tegen te gaan.”

Brainport Smart District nodigt projectontwikkelaars met interessante ideeën uit zich te melden. Ook Vitens zoekt graag de samenwerking op om watervriendelijk bouwen toe te passen in nieuwbouwprojecten.

inschrijven nieuwsbrief
Brainport Smart District ©UNStudio, images by Plomp

De website Vitens.nl werkt het best met cookies. Hiermee verbeteren wij de website en onze service. Meer info: privacy statement