Nieuwe Vitens-strategie: "Elke druppel die we niet gebruiken, is een duurzame druppel"

Vitens lanceert haar nieuwe strategie ‘Elke druppel duurzaam’. Met het oog op toekomstige klimaatscenario’s en een toenemende watervraag moet er anders worden nagedacht over de inrichting en het beheer van het watersysteem. Vitens pleit voor een omwenteling in denken en doen. In dit artikel leggen directieleden Jelle Hannema en Marike Bonhof uit hoe dat er voor Vitens uitziet en hoe de nieuwe strategie voor een positieve impact op mens en natuur gaat zorgen.

 

Elke druppel duurzaam. Met deze strategie wil Vitens een brug slaan tussen de huidige en toekomstige uitdagingen rondom waterbeschikbaarheid. De laatste jaren hebben laten zien dat er een houdbaarheidsdatum zit aan de manier waarop we met water omgaan, zegt Vitens-directeur Jelle Hannema.

“De extreem droge periodes leggen een enorme druk op het watersysteem. En bovendien blijven bevolking en economie groeien. Corona zorgt voor een stagnatie in economische groei, maar de vraag naar drinkwater blijft toenemen. Er is maar één manier om drinkwater voor de toekomst veilig te stellen; en dat is door een andere koers te gaan varen”, zegt Hannema.

Watervraag groeit sneller

De laatste zes jaar steeg het drinkwaterverbruik in het voorzieningsgebied van Vitens met liefst 7,5 procent. In 2020 is de groei zelfs met zo’n 10 procent toegenomen. Als deze lijn wordt doorgetrokken, ligt de drinkwatervraag in 2040 30 procent hoger dan nu. Een reëel scenario waar rekening mee gehouden moet worden.

Vitens gaat een andere koers varen, zegt financieel directeur Marike Bonhof. “We gaan flink investeren in het uitbreiden van onze operationele capaciteit en het robuuster maken van onze infrastructuur. De drinkwatervoorziening moet een stootje kunnen hebben. Daarvoor is onder andere grootschalige vervanging van infrastructuur nodig. We gaan de komende jaren fors investeren en de omslag maken naar een duurzame bedrijfsvoering.”

Doelstelling van Vitens is om haar CO2-uitstoot in 2030 te halveren en in 2050 geheel CO2-neutraal te zijn. Hiervoor kijkt het bedrijf ook naar mogelijkheden om zelf energie op te wekken, bijvoorbeeld met zonne-energie en windmolens op productielocaties. Maar ook hergebruik van methaan – een gas dat uit water wordt gehaald en omgezet naar energie - speelt hierin een grote rol. De ambitie is om vanaf 2030 jaarlijks minimaal 33,0 GWh eigen, duurzaam opgewekte energie te kunnen produceren.

Maar investeringen alleen zijn niet genoeg. Voldoende waterbeschikbaarheid vraagt om een fundamenteel andere omgang met ons watersysteem, zegt Hannema. “Met Vitens zijn we onderdeel van dat watersysteem en nemen we onze verantwoordelijkheid. We kijken kritisch naar de impact van onze activiteiten. Dat kan betekenen dat we productielocaties in kwetsbare gebieden, zoals hoge zandgronden, moeten verplaatsen of meer moeten inzetten op brondifferentiatie, zoals oevergrondwaterwinning.”

Omgekeerde polder met eeuwigdurende waterbron

Een andere omgang met water noemt Hannema ook wel de omgekeerde polder: water afvoeren maakt plaats voor water binnen boord houden. Samen met provincies en waterschappen werkt Vitens aan het beter vasthouden van water rondom winningen. Hannema: “Dat doen we nu nog vooral in de haarvaten van het systeem, zoals met stuwbeheer in beken en sloten. Maar om water structureel binnen boord te houden, moeten we de fysieke leefomgeving anders inrichten.”

Hannema vervolgt: “We zijn nu druk bezig met een concept voor een toekomstbestendig watersysteem, genaamd Panorama Waterland. Doel daarvan is om het beschikbare water niet zozeer beter te verdelen, maar het volume te vergroten. Dat kan door functies in een gebied te scheiden, zoals landbouw en grondwaterwinning. Of juist te combineren, zoals waterwinning met natte natuur. Hierdoor ontstaat een gezonder watersysteem met een eeuwigdurende waterbron. Een prachtig voorbeeld is hoe provincie Overijssel en de waterschappen Vechtstromen en Drents Overijsselse Delta daarmee bezig zijn. Er wordt nagedacht om de Sallandse Heuvelrug zo in te richten dat het gebied haar water beter vasthoudt voor natuur, landbouw en drinkwater.”

Met elkaar moet het lukken

De uitdagingen rondom waterbeschikbaarheid zijn niet alleen een opgave van Vitens, legt Hannema uit. “De landbouw en natuur ondervinden net als wij de gevolgen van droogte. Onze strategie is dan ook echt gericht op samenwerken. We denken met partners mee over oplossingen en doen handreikingen waar het kan. Zoals dat dus ook constructief gebeurt rondom bijvoorbeeld de Sallandse Heuvelrug.”

“Met agrariërs zoeken we naar manieren om gewassen efficiënter te bewateren en nitraatuitspoeling te beperken. Daarnaast intensiveren we ons natuurbeleid. Met natuurorganisaties kijken we naar de ontwikkeling van natte natuur en proberen we verdamping te verminderen, bijvoorbeeld door naaldbos te vervangen door loofbos en uitheemse plantsoorten te verwijderen. Ook bouwen we zoveel mogelijk natuurinclusief. Het creëren van meer biodiversiteit komt de kwaliteit van onze bronnen ten goede. In dit kader zijn we bijvoorbeeld partner van Stichting Deltaplan Biodiversiteitsherstel.”

Andere mindset heeft tijd nodig, maar tijd begint te dringen

De nieuwe strategie is dankzij vele gesprekken met stakeholders en Vitens-collega’s tot stand gekomen. En nu het is gelanceerd, maakt het de tongen los. Naast enthousiaste reacties van collega’s en stakeholders, klinken er ook kritische geluiden, zegt Hannema. “Een andere omgang met water heeft ook weer gevolgen voor andere functies. Wanneer we water langer vasthouden, kunnen agrariërs bijvoorbeeld pas later in het voorjaar het land op. Ook met die belangen moeten we rekening houden.”

"Een andere omgang met het watersysteem vraagt om een andere mindset, bij ons zelf, maar ook bij stakeholders en collega’s in het veld die op wat voor manier dan ook met drinkwater te maken hebben", vult Bonhof aan. “Dat heeft tijd nodig, maar de tijd begint wel te dringen. Het belangrijkste is dat het gesprek nu gaande is en dat de urgentie echt door alle partijen wordt gevoeld. Dat merk je ook aan de aandacht in de media, in het bijzonder tijdens droge periodes. Steeds vaker gaat het over de impact van weersverandering op ons land. We merken dat ook buiten de droge periodes om het onderwerp op de agenda blijft staan. We zijn er inmiddels collectief van doordrongen dat het anders moet.”

Inzicht in gebruik én watervriendelijk wonen

Niet alleen het watersysteem moet op de schop, ook de manier waarop we met drinkwater omgaan moet veranderen, vervolgt Bonhof. “Onze klanten spelen een belangrijke rol in onze strategie. Hoe minder drinkwater we met z’n allen verbruiken, hoe minder druk er ligt op het watersysteem. Om de stijgende drinkwatervraag te beperken, nemen we onze klanten mee in onze boodschap om bewuster met drinkwater om te gaan, bijvoorbeeld met tips voor waterbesparing of wateropvang. Niet alleen tijdens droogte, maar structureel.”

Naast bewustwording richt Vitens haar pijlen ook op watervriendelijk wonen. Een nieuw domein waarin Vitens wil helpen om drinkwater te besparen in en rondom huizen. Bonhof: “We starten met de uitrol van 250.000 slimme meters. Gedragsverandering begint met inzicht in verbruik. Daarnaast gaan we onze pilots met watervriendelijke woningen opschalen. in 2021 willen we een bijdrage leveren om 500 woningen watervriendelijke te maken. De technieken zijn er; nu nog de prikkel om het daadwerkelijk te gaan toepassen.”

Met ‘die prikkel’ doelt Bonhof ook op de vrijblijvendheid die er nog steeds is als het aankomt op drinkwatergebruik. Ze vervolgt: “In Vlaanderen zijn ze al veel verder met dit onderwerp. Daar is bij wet vastgelegd dat er bij nieuwbouw en renovatie watervriendelijke oplossingen worden toegepast. Dat willen wij ook in Nederland zien. Onze nieuwe strategie is er ook op gericht om dat voor elkaar te krijgen. Elke druppel die we niet gebruiken, is een duurzame druppel.”

Ook met industriële klanten kijkt Vitens naar manieren voor efficiënter hergebruik van water, vult Hannema aan. “Dat doen we met zogenaamde ‘waterscans’. We bezoeken klanten die veel drinkwater gebruiken en kijken waar besparing mogelijk is. Sommige klanten zijn daarin heel ver. Daar leren wij dan ook weer van.”

Schone bronnen blijven belangrijk

Tot slot noemt Hannema een ander groot onderwerp dat aandacht krijgt in de nieuwe strategie: het beschermen van grondwaterbronnen. “We vinden nog altijd verontreinigingen in onze bronnen, zoals nitraat en restanten van bestrijdingsmiddelen. Die uitdagingen rondom waterkwaliteit zijn weliswaar minder zichtbaar dan die rondom waterkwantiteit, maar je kunt ze niet los van elkaar zien. In het verleden hebben we vanwege verontreinigingen een aantal waterwinningen moeten sluiten.”

Tegelijkertijd is Vitens met provincies bezig om grondwatervoorraden voor de toekomst veilig te stellen, zogeheten Aanvullende Strategische Voorraden (ASV’s). Hannema: “Daarbij moeten we oog houden voor een andere ontwikkeling, de energietransitie. We moeten zorgen dat risicovolle activiteiten, zoals geothermie, worden uitgesloten van gebieden waar we mogelijk grondwater gaan winnen. Dat kan uiteindelijk prima, maar het is wel belangrijk dat we daar nu al met elkaar het gesprek over aangaan.”

Meer over Elke Druppel Duurzaam

inschrijven nieuwsbrief

De website Vitens.nl werkt het best met cookies. Hiermee verbeteren wij de website en onze service. Meer info: privacy statement