'In een toekomstig watersysteem betalen de vervuiler en gebruiker'

Volgens GroenLinks-Kamerlid Laura Bromet moeten bij de watertransitie ecologische belangen zwaarder wegen dan economische. “Als het niet anders kan, zullen we middelen van dwang niet schuwen.”

Verdroging van de bodem en verontreiniging van grond- en oppervlaktewater hebben dramatische gevolgen voor onder andere de natuur en drinkwatervoorziening. Laura Bromet spreekt van een watercrisis. “Helaas gaan we vaak pas over op actie als een crisis al gaande is. Bij veel partijen dringt nu pas het besef door dat het zo niet langer kan. De uitdagingen vragen om een grondige watertransitie, het liefst zo snel mogelijk.”

U heeft het over een watercrisis. Hadden we deze kunnen voorkomen?

“Grotendeels wel. Vanaf De Club van Rome begin jaren 70 weten we al dat we het milieu ernstig aan het vervuilen zijn. Toch hebben we in de Nederlandse politiek lange tijd andere belangen vooropgesteld, zoals intensivering van de landbouw en economische groei. Daardoor zijn waterkwaliteit, klimaat en milieu in het gedrang gekomen.

Nog altijd doet het kabinet te weinig om de waterkwaliteit te verbeteren. Met als gevolg dat we de doelen voor de Europese Kaderrichtlijn Water in 2027 niet gaan halen. Het lijkt alsof er een soort berusting heerst. Daarmee lopen we een enorm risico. En niet alleen voor mens en milieu. Het niet nakomen van Europese afspraken levert ons ook nog eens een flinke boete op.”

Waar maakt u zich het meeste zorgen over?

“Vooral de samenhang tussen de problemen vind ik zorgwekkend. Door slechte waterkwaliteit is in tijden van droogte schoon zoetwater extra schaars. Andersom geldt dat bij een lagere waterbeschikbaarheid de concentraties verontreiniging hoger zijn. Daarnaast hebben problemen met water weer gevolgen voor het klimaat en de natuur. Zo komt door verdroging van veenweidegebieden meer CO₂ vrij en zorgen droogte en slechte waterkwaliteit voor afname van biodiversiteit.”

Hoe ziet de ideale watertransitie er in uw ogen uit?

“In zo’n transitie is water leidend bij de keuzes in de openbare ruimte. We moeten water beter vasthouden in plaats van afvoeren, zodat we het in tijden van droogte kunnen inzetten. Met het verhogen van het waterpeil beperken we meteen de CO₂-emissie in veenweidegebieden en stimuleren we biodiversiteit. Dat is drie voor de prijs van één.

Ook moeten we snel wat doen aan de verbetering van waterkwaliteit. Hoe schoner de bron, hoe minder energieverslindend en hoe duurzamer dus de zuivering. Ik vind het zorgelijk dat het zuiveren van drinkwater steeds ingewikkelder en kostbaarder wordt. De rekening daarvan ligt nu op het bordje van drinkwaterbedrijven. In een toekomstig watersysteem betalen ook vervuilers en gebruikers mee.”

Wat betekent dat concreet?

“Met GroenLinks pleiten we onder meer voor een hogere drinkwaterbelasting voor grootverbruikers, zoals waterverkwistende industrieën. Ook Vitens kan grootverbruik ontmoedigen, bijvoorbeeld door tarieven op te schroeven of huishoudens te belonen voor beperkt watergebruik.

Daarnaast zijn we voorstander van een belasting op bestrijdingsmiddelen en kunstmest. Hierdoor zal het gebruik van biologische middelen toenemen. Onlangs heeft de rechter een vergunningsverplichting ingesteld voor het gebruik van chemische middelen rondom Natura2000-gebieden. Dat is een goede zaak. Ecologische belangen moeten boven economische belangen gaan.”

Welke gevolgen heeft dat voor de landbouw en industrie?

“Met name voor de landbouw kan dat best ingrijpend zijn. Als we de waterkwaliteit willen beschermen, zullen boeren in regio’s met intensieve veeteelt nabij natuurgebieden moeten stoppen, verhuizen of overstappen op natuurinclusieve landbouw. Dat proces vraagt om zorgvuldigheid en ondersteuning. Het liefst doen we zoveel mogelijk op basis van vrijwilligheid. Maar als het echt niet anders kan, zullen we middelen van dwang niet schuwen.

Ook in de industrie moeten we maatregelen nemen om gebruik en uitstoot van stoffen terug te dringen. Het is natuurlijk bizar dat drinkwaterbedrijven PFAS in hun bronnen aantreffen. Ook de hoeveelheid medicijnresten in grond- en oppervlaktewater neemt steeds verder toe. We moeten op honderd borden tegelijk schaken. De nood is hoog.”

Welke rol spelen consumenten bij de watertransitie?

“Het is belangrijk dat we zuiniger omgaan met het water dat we hebben. Gelukkig zijn er steeds meer manieren om water te besparen in huis. Ik vind alleen niet dat de verantwoordelijkheid hiervoor te veel moet liggen bij individuen of dat verduurzaming moet afhangen van de welwillendheid van burgers. De overheid moet de regierol nemen en handvatten bieden.

Dat begint al bij woningbouw. In het huidige Bouwbesluit is bijvoorbeeld geen enkele prikkel voor het aanleggen van een gescheiden watersysteem, waardoor we onze wc’s nog steeds doorspoelen met drinkwater. Met de bouw van een miljoen woningen in het vooruitzicht zou het doodzonde zijn als we daar geen ruimte voor maken.”

Staat water momenteel voldoende op de politieke agenda?

“Ja en nee. Enerzijds doet demissionair minister Van Nieuwenhuizen (van Infrastructuur en Waterstaat, red.) veel te weinig om de problematiek aan te pakken. IenW schuift de meeste wateronderwerpen af naar LNV en Economische Zaken. Die leggen het vervolgens weer bij elkaar op het bordje. Daardoor is water een verweesd thema. Terwijl het juist verschillende dossiers verbindt. Met goede afspraken over het klimaat, de natuur en landbouw lift water automatisch mee.

Tegelijkertijd groeit de aandacht in het politieke debat. Ik heb onlangs een initiatiefwet ingediend voor het afschaffen van geborgde zetels in waterschappen, om belangenverstrengeling te voorkomen. Het ziet ernaar uit dat een meerderheid van de partijen dit voorstel steunt, zelfs partijen die voorheen voorstander waren van gereserveerde plekken. Ook in het verkiezingsdebat over water merkte ik dat de urgentie om de problemen aan te pakken, breed gevoeld wordt. Dat is een goede ontwikkeling.”

inschrijven nieuwsbrief

De website Vitens.nl werkt het best met cookies. Hiermee verbeteren wij de website en onze service. Meer info: privacy statement