Deltacommissaris Peter Glas: ‘De ongebreidelde grondwateronttrekkingen moeten stoppen’

Van de industrie tot aan de gewone burger. Als we een toekomstbestendig watersysteem willen, kan niemand meer wegduiken, zegt deltacommissaris Peter Glas. Hij verwacht de komende jaren vergaande maatregelen om het grondwater op peil te brengen en te houden.

Sinds de start van het Deltaprogramma in 2010 doet de regeringscommissaris voorstellen waar zoetwater onderdeel van uitmaakt. Over de voortgang van de watertransitie is Glas stellig: bij de ruimtelijke inrichting van Nederland moet water veel sturender worden.

Water staat steeds hoger op de politieke agenda. Vindt u dat de watertransitie snel genoeg gaat?

“Sinds de Tweede Wereldoorlog hebben we het water ingericht op maximaal afvoeren. We willen dit nu binnen één generatie terugdraaien. Dat gaat niet van vandaag op morgen. Daar hebben we echt wel die ene generatie voor nodig. De opgaven zijn flink. We moeten in een veranderd klimaat de hoeveelheid zoet water, het landgebruik en de onttrekkingen voor drinkwater en industrie in Nederland beter in balans brengen en houden. Zeker is dat straks niet alles meer kan zoals we gewend zijn.”

Waar komt deze urgentie vandaan?

Door klimaatverandering neemt de kans op droogte toe, waardoor er in de toekomst vaker watertekorten kunnen optreden. Ook neemt de watervraag toe, onder meer door ontwikkelingen zoals vernatten om bodemdaling te remmen en vergroening tegen hittestress. Altijd en overal voldoende water voor alle functies is op termijn niet meer vanzelfsprekend. De komende zes jaar wordt er door Rijk, regionale overheden, drinkwaterbedrijven en gebruikers ruim achthonderd miljoen geïnvesteerd in droogtemaatregelen. Dat is het dubbele van de jaren ervoor.”

Ziet u van het waterbeleid al iets terug in de praktijk?

“In mijn woonplaats in Midden-Brabant kwam ik een gebiedsbeheerder van de waterschappen tegen. Dat gebied is te vergelijken met de zandgronden van Vitens. We maakten een praatje. Hij zei: we houden de stuwen nu maximaal omhoog, zonder dat het overstroomt natuurlijk. Dan zie je echt dat het water boven de functie is gaan staan. Een boer moet nu echt grote belangen hebben om de stuwen bij zijn percelen te mogen laten zakken.”

“Ook proberen we met projecten vanuit het Deltaprogramma actiever water te infiltreren. Maar dat zouden drinkwaterbedrijven nog meer kunnen doen. Het is bijvoorbeeld mogelijk om rivierwater in oevers van grotere rivieren te infiltreren. Wat ook bijdraagt aan een hoger grondwaterpeil is de verschuiving van de grondwaterwinning naar oppervlaktewater. Want daarvan hebben we veel meer.”

De grondwateronttrekkingen nemen explosief toe. Bent u voor een halt?

“We putten nu het grondwater in sommige delen van Nederland uit. Dat kan niet langer doorgaan want de druk op voldoende oppervlakte- en grondwater neemt toe. Dit heeft ook consequenties voor de drinkwaterproductie, zowel voor de kwantiteit als voor de kwaliteit. De inzet bij vergunningverlening en handhaving moet zijn dat de voorraad niet verder uitput, en dat we een buffer opbouwen voor droge perioden. Maar een categorisch moratorium lijkt me te ver gaan.”

“Elk bedrijf heeft een vergunde limiet aan water om op te pompen. Zo ook de drinkwaterbedrijven. Tegen die limiet lopen we nu in Nederland al hier en daar aan. Drinkwaterbedrijven hebben een wettelijke leveringsplicht dus dat levert een klem op die we op moeten lossen. Dat moeten we compenseren en dat begint met zuinig omgaan met water. Bovendien moeten we het landgebruik afstemmen op de wateropgaven, zeker ook waar het gaat om zoetwaterbeschikbaarheid en -gebruik.”

Denkt u aan restricties voor het water oppompen door burgers?

“De grondwateronttrekkingen in de agrarische sector, de industrie en die voor privé huishoudelijk gebruik zijn opgeteld sky high. Die laatste zijn nu nog vergunningsvrij. Maar alles telt op, zeker in een droge zomer. Met een meldingsplicht voor huishoudelijke onttrekkingen krijg je daar in iedere geval meer zicht op. Ik sluit niet uit dat dat overwogen zal worden in de komende jaren, zeker als er wéér een paar droge zomers komen.”

We hebben ook een enorme woningopgave. Hoe zie u de rol van water daarin?

“Ik zal nu niet categorisch zeggen: bouw nooit in een lage polder. Maar we moeten wel steeds kijken naar de manier van bouwen. Ik zeg weleens met een knipoog: driekwart van Nederland is op palen gebouwd, maar waarom maken we die palen niet een meter hoger? Dan is het tussen de palen af en toe wat nat, maar de schade is dan minimaal. Nu wentelen we elke hoosbui meteen af op de omgeving en leggen het neer bij het gemeentelijk riool en het waterschap om het water zo snel mogelijk uit de bebouwde kom af te voeren. We moeten echt onze steden slimmer ontwerpen en veel slimmer gaan bouwen. Tot nu toe is klimaatbestendig en waterrobuust bouwen te weinig een prioriteit geweest. Dit is echt een opgave voor de bouwimpuls die ik nog aan zie komen.”

Waar komt dat gebrek aan prioriteit door?

“Voor een groot deel bewustzijn, het niet voelen van de urgentie en de bestaande wettelijke mogelijkheden niet gebruiken. Provincies en gemeenten maken nog niet optimaal gebruik van hun bevoegdheden. De gemeente kan bijvoorbeeld eisen stellen bij het uitgeven van een woningbouwlocatie over de waterberging, het water afvoeren en vasthouden. Ze hebben de instrumenten in handen om het nu al veel beter te doen.”

Ziet u ook scherpere regels voor burgers?

“Nederlanders en dingen verbieden gaat niet goed samen. Maar als de droogte doorzet, dan zie ik het toch gebeuren dat ook burgers te maken gaan krijgen met regels om hun drinkwaterverbruik terug te dringen. In Frankrijk is het normaal dat het particulieren verboden is om in hete zomers het gazon met kraanwater te sproeien. Ook in Nederland is het goed mogelijk dat dat gaat gebeuren. Het ongebreideld grote zwembaden vullen met heel goedkoop drinkwater is dan denk ik ook voorbij.”

Vitens wil dat in 2030 elke druppel duurzaam is. Is dat haalbaar?

“Natuurlijk is dit een mooi streven.” Glas steekt twee duimen omhoog. “Maar de slagingskans is afhankelijk van andere partijen. In haar eentje zal Vitens het waarschijnlijk niet redden. Als alle betrokken partijen aan tafel komen, komt het drinkwaterbedrijf een heel eind. En ik zie tot mijn genoegen dat drinkwaterbedrijven daarover ook in gesprek gaan met hun grotere afnemers en met de overheden.”

Tot slot, ziet u een rooskleurige toekomst voor de watertransitie?

“Deze transitie vereist een heldere bestuurlijke visie en lef om door te pakken. En het moge duidelijk zijn dat niemand deze opgave alleen aankan. Rijk en decentrale overheden moeten als één overheid optreden. Samen met drinkwaterbedrijven en andere stakeholders zoals terreinbeheerders, de industrie en landbouw. Alleen dan gaat het lukken.”

inschrijven nieuwsbrief

De website Vitens.nl werkt het best met cookies. Hiermee verbeteren wij de website en onze service. Meer info: privacy statement