Werken aan drinkwater, met oog voor groen en natuur
Nu de temperaturen weer oplopen is het weer volle bak genieten van al het groen. Ook het weidevogelseizoen is inmiddels in volle gang. Wist u dat Vitens bij de inrichting van waterwinlocatie Tull en ’t Waal een samenwerking is aangegaan met het nabijgelegen weidevogelgebied De Kroon? Het doel hiervan is het vergroten van het oppervlakte foerageergebied voor deze vogels.Ook voor de nieuwe drinkwatervoorziening op het Eiland van Schalkwijk zal Vitens op zoek gaan naar mogelijkheden voor een natuurinclusieve inpassing. Later in het project, als een definitieve locatie in zicht komt, kunnen we dit verder concretiseren. Wel is Vitens in deze fase al bezig met de effecten die de nieuwe winning kan hebben op de natuur en hoe deze te minimaliseren. Hoe Vitens deze effecten bepaalt en hoe we zoeken naar een natuurinclusieve manier van bouwen, leest u hieronder.
Drinkwater en natuur
Vitens pompt grondwater op om er drinkwater van te maken. Daarvoor is een goed functionerend watersysteem belangrijk: met voldoende water van goede kwaliteit en een stabiele omgeving om ook de lange termijn zeker te stellen. Daarom werkt Vitens samen met onder andere overheden en natuurpartijen aan het behoud van een goede waterkwaliteit, voor nu en in de toekomst. Dat doen we met oog voor de omgeving.
Het oppompen van grondwater kan negatieve effecten hebben op de natuur. Deze negatieve effecten willen we zo veel mogelijk voorkomen of beperken. Daarom zoeken we bij de locatie voor een nieuwe winning naar een goede afstemming op het grondwatersysteem. Vitens zoekt samen met natuurpartijen en overheden naar de beste integrale oplossing. Hierbij letten we op de volgende punten:
- Effect op de natuur proberen we zo veel mogelijk te voorkomen. Als een negatief effect echt niet te voorkomen is, zetten we in op het beperken en/of compenseren van dit effect.
- Een verdrogend effect op natuurgebieden kan ook veroorzaakt worden door bestaande winningen. Voor deze winningen neemt Vitens deel aan gebiedsprocessen en werken we mee aan onderzoek naar de effecten van deze waterwinning alsook andere oorzaken van verdroging.
- Bij het uitvoeren van maatregelen om het watersysteem te herstellen, zoekt Vitens altijd naar een meerwaarde voor biodiversiteit en natuur.
Wet- en regelgeving binnen het project
Een nieuwe drinkwatervoorziening, of uitbreiding van een bestaande drinkwatervoorziening, staat er niet zomaar. Alle onderdelen van het project moeten voldoen aan verschillende wetten en -regels, ook met betrekking tot natuur. Voorbeelden van dit soort regelgeving zijn:
Natura 2000
Een Natura 2000-gebied is een beschermd natuurgebied. Deze gebieden zijn op basis van Europese wetgeving aangewezen om bijzondere planten, dieren en hun leefomgeving te beschermen. Binnen het zoekgebied voor de nieuwe drinkwatervoorziening op het Eiland van Schalkwijk liggen geen Natura 2000-gebieden. Maar we kijken ook naar mogelijke effecten op natuurgebieden in de omgeving, zoals het Natura 2000 gebied de Diefdijk. Denk daarbij bijvoorbeeld aan verdroging of het neerdalen van extra stikstof. Deze effecten nemen we mee in het onderzoek.
Beschermde soorten
Voor het realiseren van een nieuwe drinkwatervoorziening zijn ook bouwwerkzaamheden nodig. Zo leggen we winputten en nieuwe leidingen aan en bouwen een zuiveringsgebouw. Bij de planvorming voor deze werkzaamheden houden we rekening met beschermde diersoorten en dieren die op de rode lijst staan (bijvoorbeeld weidevogels). Daarom zorgen we dat we voldoende terreinkennis beschikbaar hebben en onderzoek hebben gedaan naar de (beschermde) soorten die in de omgeving voorkomen alsook met welke maatregelen we die kunnen beschermen. Denk daarbij aan het gebruik van groene daken ter bevordering van de bio-diversiteit en inrichting van sloten met plas-draszones.
Natuurnetwerk Nederland
Naast Europees beschermde gebieden (Natura 2000) zijn er ook provinciaal aangewezen natuurgebieden. Deze gebieden vormen samen het Natuurnetwerk Nederland. Vitens onderzoekt wat de effecten op deze gebieden zullen zijn, zowel op het Eiland van Schalkwijk zelf als in de directe omgeving.
Veelgestelde vragen over drinkwater en de natuur
Het onderzoek naar een nieuwe drinkwatervoorziening kan vragen oproepen. Vitens begrijpt dat en is daarom open over het proces en de keuzes die er gemaakt worden. We zetten een aantal vragen en antwoorden op een rij.
Hoe bepaalt Vitens of er effecten zijn op natuur en natuurgebieden?
In het voortraject onderzoeken we de omgeving tot in detail. We brengen voor meerdere mogelijke varianten van de drinkwatervoorziening in kaart wat de effecten zullen zijn, zowel aan maaiveld als ondergronds . Dat doen we met een hydrologisch model, waarmee we de werkelijkheid van de grondwaterstromingen zo goed mogelijk nabootsen. Met dit model kunnen de effecten van de grondwaterwinning op de natuur en omgeving goed worden voorspeld.
Wat doet Vitens om impact op de natuur tot een minimum te beperken?
Om drinkwater te maken, moet het drinkwatervoorzieningssysteem aan alle wet- en regelgeving voldoen. Daarnaast heeft Vitens een eigen natuurbeleid dat streeft naar een minimale impact op de natuur. Er wordt onder andere een milieueffectrapportage (MER) opgesteld om de effecten van verschillende winlocaties met elkaar te vergelijken. Vitens streeft ernaar om, waar mogelijk, extra kansen te benutten voor de natuur. Zo nemen we een realistisch en zorgvuldig besluit, met minimale impact op de omgeving.
Voor welke natuurgebieden onderzoekt Vitens de effecten?
De onderzoeken richten zich op alle natuurgebieden waar de drinkwatervoorziening invloed op heeft. Hoe groot dit gebied is, en tot waar de winning invloed heeft, is pas bekend als alle berekeningen zijn gemaakt. Vitens kijkt daarbij naar Natura2000 gebieden, gebieden binnen het Natuurnetwerk Nederland en naar de lijst van beschermde diersoorten. Specifiek wordt onderzocht wat het effect is op de natuur welke afhankelijk is van een specifieke grondwaterstand en/of aanvoer van kwelwater.
Wanneer deelt Vitens welke impact de waterwinning zal hebben op natuurgebieden?
Zodra het grondwatermodel gereed is kunnen we via een reeks berekeningen beter bepalen waar en welke mogelijke effecten op het grondwater zouden kunnen ontstaan. Daarna onderzoeken we of deze effecten invloed kunnen hebben op grondwater-afhankelijke natuur. We kijken bijvoorbeeld of een lagere grondwaterstand of verminderde kwel op die plekken negatief uitwerkt voor de natuur.
Volgens de huidige planning zijn we in het najaar van 2027 zover dat we voor de verschillende gekozen varianten de natuureffecten kunnen bepalen. Vervolgens wordt via een zorgvuldige afweging gekozen welke variant de voorkeursvariant wordt. In de eerste helft van 2028 werken we deze verder uit en zullen ook de effecten en eventuele natuurcompenserende maatregelen duidelijker worden.
Hoe krijgt de natuur een plek in de toekomstige drinkwatervoorziening van Vitens?
Vitens vindt het beschermen van het grondwater uiteraard erg belangrijk en neemt dit aspect altijd mee in haar besluiten. Daarnaast draagt Vitens ook een maatschappelijke verantwoordelijkheid voor het behoud van een schone leefomgeving en maken we ons met name sterk voor behoud en verdere ontwikkeling van de natuur op onze eigen terreinen binnen de waterwingebieden. Onze terreinen worden op een natuurlijke manier ingericht en beheerd, met oog op het behoud en ontwikkeling van natuurwaarden. Een voorbeeld hiervan in de directe omgeving is de inrichting bij de productielocatie bij Tull en ’t Waal. Hier is het winputtenveld ingericht als weidevogelgebied.
De focus op natuur komt later ook terug bij het ontwerp van het zuiveringsgebouw. Op dit moment is er nog geen locatie gekozen voor dit gebouw, maar ook in dit proces zoekt Vitens naar mogelijkheden voor biodiversiteit en de natuur.