- 1 dagen geleden bijgewerkt.

Waterbewust ondernemen centraal op de kennismiddag recreatie

'Comfortabel recreëren binnen de grenzen van ons toekomstige watersysteem. Hoe doen we dat?' Dat vroeg dagvoorzitter Gerrit Heijkoop op de Vitens kennismiddag recreatie 'waterbewust ondernemen'. Op 10 november 2026 kwamen professionals uit de recreatiesector daarvoor bijeen in het Nederlandse Openluchtmuseum in Arnhem.

Heijkoop merkte al snel op dat de deelnemers veel energie hadden: 'En volgens mij ook een hoop kennis en ervaring. Dus stel elkaar vragen, want het gaat vandaag om samen leren en creëren van waterbesparende ideeën.'

Gerrit Heijkoop, dagvoorzitter kennismiddag recreatie
Gerrit Heijkoop, dagvoorzitter kennismiddag recreatie. 

Mark de Vries, programmamanager waterbesparing bij Vitens, schetste tijdens de dagopening de urgentie van drinkwaterbesparing: 'De vraag naar drinkwater stijgt, terwijl het aanbod onder druk staat. Het landelijke doel is daarom dat bedrijven in 2035 20% drinkwater besparen.' Vooral voor recreatieondernemers kan dat knellen: juist tijdens de drukke zomermaanden is de beschikbaarheid van voldoende drinkwater, 24 uur per dag en 7 dagen per week, niet vanzelfsprekend.

Mark de Vries, Vitens
Mark de Vries, programmamanager waterbesparing bij Vitens.

De recreatiesector in gesprek

Joop Bergevoet, directeur van het Nederlands Openluchtmuseum, vertelde over water en het museum, dat toepasselijk op landgoed De Waterberg ligt: 'Het groen is hier bijna net zo belangrijk als de collectie. Daarom werkt het museum aan een integraal waterplan. Maar nog groter is onze impact als vertellers: jaarlijks hebben wij 600.000 bezoekers. Die vertellen we over het belang van waterbesparing.'

Joop Bergevoet, Nederlands Openluchtmuseum
Joop Bergevoet, directeur Nederlands Openluchtmuseum.
Marcus ten Zijthoff van de Zwarte Cross vertelde hoe waterproblemen in de droge zomer van 2018 het festival aanzetten tot innovatie: 'Sindsdien experimenteren we met vacuümtoiletten, afvalwateropslag en eigen drinkwaterproductie. Afgelopen zomer voorzag het festival voor 90% in zijn eigen drinkwater.' Toch liggen er meer besparingskansen. Zo bleek ruim de helft van het waterverbruik tijdens de opbouw plaats te vinden, vooral door het spoelen van leidingen om legionella te voorkomen. Daarvoor verkende het festival mogelijke oplossingen, zoals temperatuurgestuurde spoeling. Op langere termijn pleit Ten Zijthoff vooral voor het beter vasthouden van regenwater als structurele oplossing in Nederland.
Marcus ten Zijthoff, Zwarte Cross
Marcus ten Zijthoff van de Zwarte Cross.

Interactief programma in het museum

In vijf rondes gingen de deelnemers vervolgens langs interactieve korte sessies, verdeeld over het museumpark. Drinkwater was vroeger ook niet vanzelfsprekend, leerden de deelnemers daar tijdens één van de sessies. In het Tilburgse straatje ontdekten deelnemers hoe arbeiderswoningen door de jaren heen veranderden vanaf 1860. Pas in 1950 kregen de woningen een moderne keuken met warm en koud drinkwater uit de kraan.

Concrete bespaartips van Vitens

Met relatief kleine investeringen kunnen bedrijven al veel besparen, toonden Michel Centen en Roel van der Aart van Vitens aan. In een sessie over praktijkvoorbeelden en bespaartechnieken lieten ze zien welke eenvoudige oplossingen de meeste winst én een positieve businesscase opleverden. Meten is weten, was hun uitgangspunt. 30 tot 80% van het waterverbruik in de recreatiesector zit in sanitaire voorzieningen. Zwembaden hebben ook een groot aandeel.

Enkele tips: vervang traditionele urinoirs door waterloze of zuinige varianten, stimuleer het gebruik van de kleine spoelknop en installeer waterbesparende douchekoppen. Bij zwembaden biedt het terugwinnen van spoelwater veel besparingspotentieel. Voorbeelden hadden ze vast voor de deelnemers doorgerekend. Zo werden de behaalde kosten- en waterbesparing concreet.

'Kijk bij investeringen verder dan alleen de drinkwaterrekening', sloten ze af. 'Waterbesparing kan de kosten van afvalwaterlozing verlagen. Hergebruik van zwembadwater kan schelen in verwarmingskosten. Zo is de terugverdientijd vaak gunstig.'

Michel Centen en Roel van der Aart, Vitens
Michel Centen (links) en Roel van der Aart, Vitens.

Urgentie van waterbewust ondernemen

Ook de recreatiesector zelf is al bezig met waterbewust ondernemen. Ronald Löhr van Park van de Toekomst en Wietse Visser, van &flux transitiemakers, gingen met deelnemers in gesprek. Park van de Toekomst helpt Veluwse vakantieparken verduurzamen en komt voort uit Vitale Vakantieparken, een samenwerking van gemeenten en de provincie Gelderland. Samen met &flux ontwikkelde Park van de Toekomst een publicatie met praktische handvatten voor vakantieparken, dat tijdens de sessie werd uitgedeeld. De sessie werd gemodereerd door Marcel Lips, van de afdeling marketing en klantbeleving bij Vitens.

Deelnemers deelden eigen maatregelen voor waterbesparing, zoals sensoren om lekkages op te sporen. Anderen vertelden over hun uitdagingen. Een deelnemer zag veel potentiële winst als gasten bewuster konden worden gemaakt over waterverbruik. Een belangrijk inzicht, volgens Löhr en Visser: 'We zien Nederland nog altijd als waterland, waardoor waterschaarste onterecht minder urgent voelt. Verantwoordelijkheidsgevoel voor het watersysteem waar je bedrijf onderdeel van is, is daarom van belang. Net als gedragsverandering bij ondernemers, medewerkers en gasten. Maar besef je ook dat watergebruik ook onbewust kan worden verminderd door besparen maatregelen te treffen. Er bestaan veel oplossingen die vaak niet veel investeringen vragen.'

Workshop Urgentie waterbewust ondernemen
Marcel Lips van Vitens, Ronald Löhr van Park van de Toekomst en Wietse Visser van &flux transitiemakers.   

Het Watercafé

Dagvoorzitter Gerrit Heijkoop zagen we terug als kroegbaas tijdens de sessie in 'het WaterCafé'. Onder het genot van een glas Vitens drinkwater gingen de deelnemers met elkaar in gesprek. Ze bespraken dilemma's, vragen en ideeën die ze die dag hadden opgedaan. Terugkerende thema's waren onder andere 'meten' en 'creatieve oplossingen', maar ook 'gedrag' en 'bewustwording'. Gedrag is in de recreatiesector niet makkelijk te beïnvloeden, waren deelnemers het met elkaar eens. De gastbeleving blijft een prioriteit.

Gasten genieten ook met een druppel minder

Toch kan je gastgedrag ook op een positieve en subtiele manier beïnvloeden, vertelde Meis ten Westenend, beleidsadviseur gedragsverandering bij Vitens. 'Rationeel denken doen we maar 5% van de tijd', legde zij uit. 'De rest van de tijd werken we automatisch, intuïtief en impulsief. Alleen informatie delen over waterbesparing heeft dus niet het meeste effect.'

Meis ten Westenend, Vitens
Meis ten Westenend, Vitens.

Met de pilot 'Genieten met een druppel minder' onderzocht Vitens hoe je gasten wél activeert. De resultaten zijn inmiddels uitgewerkt tot een waterbespaarpakket, dat gratis te downloaden is of gedrukt besteld kan worden. Het pakket is gebaseerd op gedragstechnieken en helpt hotels en vakantieparken om hun gasten aan te moedigen minder drinkwater te gebruiken. Bijvoorbeeld met een deurhanger, die de gast oproept om het mee te nemen naar de badkamer. Doen gasten dat, dan spreekt dat het automatische deel van hun gedrag aan en is het waarschijnlijker dat ze bijvoorbeeld ook korter douchen.

Vakantiepark Landal Twenhaarsveld deed mee aan de pilot. Manager Property Hein Boeve vertelde over zijn positieve ervaring met het waterbespaarpakket. Het leverde 10% drinkwaterbesparing op tijdens de pilot van 6 maanden. En wat bleek: veel gasten wilden best iets aan comfort inleveren als zij daarmee een bijdrage kunnen leveren aan waterbesparing.

Waterbespaarpakket voor hotels en vakantieparken
Waterbespaarpakket 'Genieten met een druppel minder' voor hotels en recreatieparken.

Eerste investering in waterbesparing

'Realiseer je dat je een koploper bent', besloot dagvoorzitter Gerrit Heijkoop tijdens de plenaire afsluiting. 'Ja, er is nog veel te doen op het gebied van waterbesparing. Maar een eerste investering hebben jullie gedaan. Met jullie aanwezigheid vandaag, en met jullie aandeel in de opgedane inspiratie en ideeën.'

Deelnemers Kennismiddag recreatiebranche
Deelnemers kennismiddag recreatie.
Deelnemers Kennismiddag recreatiebranche
Deelnemers kennismiddag recreatie.    
Deelnemers kennismiddag recreatie krijgen rondleiding door Openluchtmuseum Arnhem
Rondleiding door Nederlands Openluchtmuseum.

Fijn dat u er bent!