Naar Overzicht

Friesland

Onderzoek naar nieuw waterwingebied

Om ook in de toekomst te zorgen voor kwalitatief goed drinkwater in Friesland, is vergroting van de drinkwatercapaciteit nodig. Daarom doet Vitens onderzoek naar een nieuw waterwingebied. Op deze pagina staat niet alleen het laatste nieuws. U vindt hier ook achtergrondinformatie én verwijzingen naar onder andere nieuwsbrieven, presentaties en documenten over het onderzoek.

Het laatste nieuws

Eerste bevindingen veldwerk Aequator in onderzoeksgebied Luxwoude (30 juni 2020)

Begin april is Aequator gestart met het veldwerk om door middel van een veldkartering en metingen de bodemopbouw en de veranderingen die in grondwaterstand optreden in kaart brengen. Begin april was het al droog en het grondwater was toen al bijna zomers laag. Begin juli is ongeveer 40 % van de te onderzoeken percelen bezocht. De bezochte percelen liggen gespreid rond Luxwoude om een indruk te krijgen van de variatie binnen het te karteren gebied. De indruk die is verkregen van het bovenste grondwater is dat het in de afgelopen maanden iets lager is geworden, veelal 10 à 20 cm. De invloed van het slootpeil is nog onduidelijk. De eerste 5 peilbuizen voor het meten van de grondwaterstand zijn door Aequator geplaatst, om de veranderingen te kunnen volgen. Voor de andere 5 zoeken ze nog geschikte locaties, verspreid over het gebied.

Uit de uitgevoerde grondboringen blijkt dat de zandige bodem sterk is gemengd in het verleden, meer dan een meter is gewoon. Het (beetje) veen in deze gemengde grond is veraard. De samenstelling varieert, het is soms los met alleen veen, vaak ook vermengd met lemige grond of is iets gemengd met teelaarde. De begindiepte van de lemige ondergrond varieert van binnen 1 meter tot dieper dan 1,5 meter.  Met deze variatie in bodemopbouw varieert ook de doorlatendheid in de bovenste meters. De zandige bovengrond is goed doorlatend, de ondergrond vaak ook wel, maar heel lokaal is het minder doorlatend.

De komende maanden gaat Aequator verder met de veldwerkzaamheden. De resultaten zullen met de agrariërs worden teruggekoppeld.

De boorresultaten tonen een zogenaamde gemengde “podzolgrond”. Het profiel is uitgespreid van links naar rechts, de bovengrond ligt links, de ondergrond rechts.
De boorresultaten tonen hier een gemengde bodem. Het profiel is uitgespreid van links naar rechts, de bovengrond ligt links, de ondergrond rechts.

Rapportages Natuurwaarden en Archeologie beschikbaar (22 juni 2020)

De effecten, die de voorgenomen grondwaterwinning met zich meebrengt, zullen op basis van onderzoek zo goed mogelijk in beeld worden gebracht in het Milieu Effect Rapport (MER). Vitens heeft aan adviesbureau Sweco opdracht verstrekt voor het maken van het MER. In het MER wordt uitgebreid aandacht besteed aan de veranderingen in de grondwaterstand als gevolg van de grondwaterwinning. Omdat de grondwaterstandsveranderingen mogelijk effecten met zich mee kunnen brengen voor andere belangen als landbouw, natuur, archeologische waarden en bebouwing, worden al deze aspecten beschreven in het MER. Voor al deze aspecten wordt ook de uitgangssituatie zo goed mogelijk in kaart gebracht en vastgelegd. Voor de onderdelen natuur en archeologie zijn rapportages reeds beschikbaar:

De rapporten worden gebruikt ter onderbouwing van het MER. Deze rapporten kunt u downloaden en zijn hieronder opgenomen onder de “Documenten MER”.

Voor het vastleggen van de uitgangssituatie in het landbouwgebied voert Aequator Groen & Ruimte momenteel een bodemkartering en grondwaterstanden onderzoek uit. Aan de monitoring van bebouwing (vastlegging nulsituatie) zal in de loop 2021 aandacht worden besteed.

Informatiebijeenkomst agrarische sector (16 oktober 2019)

Op 16 oktober 2019 organiseerde Vitens in nauw overleg met vertegenwoordigers van LTO Noord een informatiebijeenkomst in Langezwaag over de waterwinning Luxwoude. De bijeenkomst werd georganiseerd voor praktiserende agrariërs, die gronden in gebruik hebben in de directe omgeving van de voorgenomen waterwinning. De toekomstige grondwaterwinning kan droogteschade veroorzaken op landbouwgronden. Om hier meer zicht op te krijgen, leggen we ruim voor de start van de winning een grondwatermeetnet aan. Hiermee kunnen we de nulsituatie goed in beeld brengen en na de start van de winning de effecten bepalen. Om de juiste locaties voor het meetnet te bepalen en de huidige bodemkundige en grondwatersituatie goed vast te leggen, start adviesbureau Aequator Groen & Ruimte in 2020 met een gedetailleerd bodemonderzoek. Hiervoor is medewerking van de agrariërs nodig en toestemming om hun gronden te betreden. Tijdens de bijeenkomst lichtte het adviesbureau het onderzoek nader toe.

Achtergrondinformatie

Waarom doet Vitens onderzoek naar een nieuw waterwingebied?

Om aan de vraag naar drinkwater te kunnen blijven voldoen, is - naast uitbreiding van enkele Friese waterwinlocaties - een nieuwe waterwinlocatie nodig. Dat heeft drie redenen:

  1. De watervraag in Friesland is toegenomen door de economische groei.
  2. Vitens vermindert de grondwaterwinning in Terwisscha in de periode 2021-2027. Dit is nodig om de effecten op het Natura 2000 gebied Drents Friese Wold terug te dringen.
  3. In de waterwingebieden Noardburgum en Garyp is verzilting van het grondwater opgetreden. Daardoor kan Vitens in deze wingebieden niet de hoeveelheid water winnen, die in de vergunning staat.
Wanneer is een gebied geschikt voor waterwinning?
Vitens maakt gebruik van zoet grondwater voor de drinkwaterbereiding. Dit is vooral in de zuidelijke helft van Friesland aanwezig. Bij het zoeken naar een geschikte locatie komt veel kijken. Zo moeten op de specifieke locatie voldoende zoet grondwater en beschermende bodemlagen zijn. Een ander belangrijk aspect is het effect op de omgeving. Ook moet de locatie goed liggen ten opzichte van de al aanwezige waterwinlocaties.
Welk gebied is in Friesland geschikt voor waterwinning en waarom?

We hebben potentiële waterwinlocaties in Friesland in beeld gebracht. Het gebied tussen Heerenveen en Gorredijk blijkt goed geschikt te zijn (zie afbeelding). Voor dit gebied zijn nadere studies uitgevoerd om de waterwinkansen beter in beeld te brengen. Uit deze studies komt naar voren dat binnen dit gebied de omstandigheden in het centrale deel, nabij Luxwoude, het beste lijken voor een waterwinning. In dit gebied zijn zeer goede waterwinmogelijkheden aanwezig, die ook weinig effecten met zich meebrengen op de omgeving. Het gebied ligt centraal in Friesland dus er zijn goede mogelijkheden om de Friese drinkwaterinfrastructuur te versterken. Ook ligt het gebied nabij het Internationaal Business Park, waardoor Vitens daar goed en snel water kan leveren. Tijdens een informatiebijeenkomst in februari 2018 zijn de plannen voor de nieuwe waterwinning uitvoerig toegelicht in het Dorpshuis in Luxwoude.

Waterwingebied

Waarom heeft Vitens een pompproef uitgevoerd en wat zijn de resultaten?

Vitens heeft in 2018 een pompproef uitgevoerd om de waterwinmogelijkheden nabij Luxwoude exact in beeld te brengen. Voor het uitvoeren van een pompproef zijn een pompput en waarnemingsputten nodig. Gedurende de proef meten we in de waarnemingsputten hoe de grondwaterstanden veranderen als gevolg van het oppompen van water uit de bodem. De pompproef geeft meer inzicht in de beschikbaarheid van zoet grondwater, de grondwaterkwaliteit, de effecten van waterwinning op de omgeving en de bodemopbouw. Zo beschermen kleilagen enerzijds de winning en zorgen er anderzijds voor dat de effecten naar de omgeving verminderen. Een bijzondere ontwikkeling betreft de medewerking die Staatsbosbeheer gaf om op hun bospercelen nabij Luxwoude en Langezwaag (zie afbeelding) een proefpompput en enkele waarnemingsputten te mogen maken. Daarmee kwam de zoektocht naar een nieuwe winlocatie in een stroomversnelling. Vitens hoefde nu niet in eerste instantie het hele gebied te verkennen, maar enkel deze specifieke locatie.

De resultaten zijn veelbelovend. Het boorwerk heeft aangetoond dat er een goed doorlatend zandpakket is op een diepte van circa 50 – 100 meter. Dit zandpakket bevat veel zoet water en is uitermate geschikt voor waterwinning. Op grotere diepte troffen we kleilagen aan. Er is dus geen gevaar voor verzilting van de potentiële winning. In de ondiepe laag is keileem aangetroffen, echter niet overal. De aanwezigheid van keileem is belangrijk, omdat dit de grondwaterstandsverlagingen van de grondwaterwinning verminderd.

Waterwingebied

Wat houdt de MER-procedure in?
Na de pompproef is Vitens eind 2018 gestart met de volgende fase van het onderzoek. Vitens volgt daarvoor de procedure van de milieueffectrapportage (MER) en heeft begin 2019 als formele start van de procedure de Notitie Reikwijdte en Detailniveau voor de waterwinning Luxwoude ingediend. De Commissie MER heeft in mei 2019 advies gegeven over het rapport. Dit advies is door de provincie Friesland vertaald in richtlijnen voor het MER-onderzoek, dat Vitens gaat uitvoeren. Op basis van de onderzoeksresultaten bepaalt Vitens of op deze locatie ook daadwerkelijk duurzame grondwaterwinning kan plaatsvinden. Als de resultaten positief zijn, dient Vitens een vergunningaanvraag in het kader van de Waterwet in. Commissie MER zal het opgestelde milieueffectrapport beoordelen en provincie Friesland zal de waterwinvergunning verlenen. Het jaar 2020 staat voornamelijk in het teken van het opstellen van het milieueffectrapport en het uitvoeren van onderbouwend onderzoek daarvoor.
Hoe stemt Vitens het onderzoek af met alle betrokkenen?
Vitens wil haar activiteiten afstemmen en uitvoeren met andere maatschappelijke organisaties en belanghebbenden in het gebied. Daarom begeleidt een commissie het gehele proces om te komen tot de nieuwe waterwinning. In de commissie zitten naast overheden ook agrariërs en betrokkenen uit de streek. De leden behartigen hun belangen in de commissie en adviseren Vitens.
Wat is het effect van het nieuwe waterwingebied?
Het effect is afhankelijk van de locatie van het waterwingebied en de inrichting daarvan. Op basis van de al verrichte voorstudies is de eerste indruk dat een winning in het gebied beperkte grondwaterstandsverlagingen met zich meebrengt. Rond de winning komt een grondwaterbeschermingsgebied. In een grondwaterbeschermingsgebied mogen bepaalde bestrijdingsmiddelen niet worden gebruikt. Er is geen verschil in mestregelgeving. Ook mogen de bestaande agrarische bronnen gewoon blijven en ook als een bestaande bron kapot is mag deze worden vervangen, mits er geen nieuwe boring nodig is. Een nieuwe bron, of als bij vervanging wel een nieuwe boring nodig is, mag in principe niet. De Provinciale Milieu Verordening (PMV) verbiedt nieuwe boringen. Dit is echter geen absoluut verbod; de boeren kunnen hiervoor ontheffing aanvragen en krijgen die over het algemeen, als wordt aangetoond dat de boring professioneel door een gecertificeerd bedrijf wordt uitgevoerd. En in een grondwaterbeschermingsgebied mogen geen nieuwe activiteiten worden opgestart, die een bedreiging vormen voor de kwaliteit van het grondwater. Deze activiteiten zijn opgenomen in de lijst ‘verboden bedrijven en activiteiten’ van de PMV. Denk aan industriële activiteiten, benzinestations, aardolie en gaswinputten en vuilstortplaatsen. In het geval van reeds bestaande activiteiten, die mogelijk een bedreiging vormen voor de kwaliteit van het grondwater, zal Vitens in overleg met betrokkenen naar passende oplossingen zoeken.
Hoe wordt omgegaan met eventueel gecombineerde bodemdalingseffecten van gas- en waterwinning?
Vitens heeft nadere informatie ingewonnen bij de Advies Commissie Schade Grondwater (ACSG) en Commissie Bodemdaling Aardgaswinning Fryslân (CBAF). Bij gecombineerde bodemdalingseffecten van gas- en waterwinning moet de ACSG een advies uitbrengen over het aandeel van de schade dat is veroorzaakt door de grondwaterwinning. Dit deel van de schade wordt dan vergoed door Vitens. De commissie CBAF heeft tot doel een regeling te treffen voor de vergoeding van schade die voortvloeit uit bodemdaling ten gevolge van aardgaswinning in de provincie. Beide commissies stemmen met elkaar af in geval van gecombineerde effecten van gas- en waterwinning, zodat claims zorgvuldig en efficiënt worden afgehandeld.
Hoeveel water zal er gewonnen worden in het nieuwe wingebied?
Het zal jaarlijks gaan om circa 6,5 miljoen kuub water per jaar. Dat zijn bijna 3.000 olympische zwembaden vol en dat is genoeg wat voor 150.000 mensen. Hiervoor komt een nieuwe productielocatie waar het water gezuiverd wordt. Vitens realiseert deze locatie bij voorkeur op het wingebied om het gewonnen water direct te kunnen zuiveren. Daarbij houden we rekening met inpassing in landschap en omgeving. De zuivering zal qua toe te passen processen waarschijnlijk op die van onze productielocaties in Spannenburg en Oldeholtpade lijken: ontgassing, beluchting, filtratie, ontharding en ontkleuring.

Documenten gebiedsavond agrarische sector oktober 2019

 

De website Vitens.nl werkt het best met cookies. Hiermee verbeteren wij de website en onze service. Meer info: privacy statement